Bhagavad Gita Capítulo 11 — Vishvarupa Darshana Yoga | Traducción al español

11.1 Arjuna dijo: Por esta palabra del supremo secreto relativo al Ser que has pronunciado en favor de mi bendición, se ha disipado mi ignorancia. अर्जुन उवाच | मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम् | यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम ||११-१||

11.2 He oído de Ti en detalle, oh Señor de ojos como loto, el origen y la destrucción de los seres, así también Tu inagotable grandeza. भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया | त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम् ||११-२||

11.3 (Ahora), oh Señor Supremo, tal como Tú mismo te has descrito de este modo, oh Persona Suprema, deseo contemplar Tu forma divina. एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर | द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम ||११-३||

11.4 Si Tú, oh Señor, consideras posible que yo lo vea, entonces, oh Señor de los Yogis, muéstrame Tu Ser imperecedero. मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो | योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम् ||११-४||

11.5 El Señor Bienaventurado dijo: Mira, oh Pārtha, mis formas por cientos y miles, de diversos tipos, divinas, y de variados colores y figuras. श्रीभगवानुवाच | पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः | नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च ||११-५||

11.6 Contempla los Adityas, los Vasus, los Rudras, los dos Asvins y también los Maruts; contempla muchas maravillas nunca antes vistas, ¡oh Arjuna! पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा | बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत ||११-६||

11.7 Ahora contempla, oh Gudakesha (Arjuna), en este Mi cuerpo todo el universo entero con lo móvil y lo inmóvil, junto a cuanto otro desees ver. इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम् | मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद् द्रष्टुमिच्छसि ||११-७||

11.8 Pero no podrás contemplarme con estos ojos tuyos propios; te concedo el ojo divino: contempla mi Yoga de señorío. न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा | दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम् ||११-८||

11.9 Sanjayó dijo: Dicho esto, oh rey, Hari, el gran Señor del Yoga, mostró a Pārtha su forma suprema y divina. सञ्जय उवाच | एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः | दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम् ||११-९||

11.10 Con numerosas bocas y ojos, con numerosas visiones maravillosas, con numerosos adornos divinos, con numerosas armas divinas alzadas (tal forma Él mostró). अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् | अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् ||११-१०||

11.11 Vestido con coronas y ropajes divinos, ungido con perfumes celestiales; el Dios maravilloso de infinita belleza, con rostros en todas direcciones. दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् | सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम् ||११-११||

11.12 Si en el cielo resplandecieran simultáneamente los fulgores de mil soles, tal sería el esplendor de aquel Ser poderoso. दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता | यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ||११-१२||

11.13 Allí, en el cuerpo del Dios de los dioses, Arjuna vio entonces todo el universo descansando en uno solo, con sus múltiples divisiones. तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा | अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा ||११-१३||

11.14 Entonces, Arjuna, lleno de asombro y con los pelos erizados, inclinó su cabeza ante el Dios y habló con las palmas unidas. ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः | प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत ||११-१४||

11.15 Arjuna dijo: Veo en Tu cuerpo, oh Dios, a todos los dioses y también a las huestes de diversas clases de seres; veo al Brahmā Īśvara sentado sobre el loto, a todas las ṛṣis y a las serpientes divinas. अर्जुन उवाच | पश्यामि देवांस्तव देव देहे सर्वांस्तथा भूतविशेषसङ्घान् | ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ- मृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान् ||११-१५||

11.16 Te veo de forma ilimitada en todos los lados, con muchos brazos, vientres, bocas y ojos; ni el fin, ni el medio, ni tampoco el principio contemplo, ¡oh Señor del universo, oh Forma Cósmica! अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम् | नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप ||११-१६||

11.17 Te veo con la diadema, el garrote y el disco, una masa de resplandor que brilla por todas partes, muy difícil de contemplar, deslumbrante en todo su alrededor como un fuego ardiente y el sol, e inmedible. किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम् | पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ताद् दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम् ||११-१७||

11.18 Eres el Inmortal, el Ser Supremo digno de ser conocido; eres la gran morada de este universo; Eres el protector imperishable del eterno Dharma; Tú eres el Persona Primordial, así lo creo. त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् | त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे ||११-१८||

11.19 Te veo sin principio, ni medio ni fin; de poder infinito y brazos innumerables; el sol y la luna como Tus ojos; Tu boca es fuego ardiente que con tu resplandor quema todo este universo. अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्य- मनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् | पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रं स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम् ||११-१९||

11.20 Este espacio entre el cielo y la tierra está lleno por Ti solo; al ver esta forma tuya maravillosa e imponente, los tres mundos tiemblan de temor, ¡oh Ser de gran alma! द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः | दृष्ट्वाद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन् ||११-२०||

11.21 Ciertamente, a Ti entran estas huestes de dioses; algunos, con las palmas juntas y llenos de temor, Te alaban diciendo 'que sea bien'; los grupos de grandes sabios y seres perfeccionados te ensalzan con himnos completos. अमी हि त्वां सुरसङ्घा विशन्ति केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति | स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसङ्घाः स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः ||११-२१||

11.22 Los Rudras, Adityas, Vasus, Sadhyas, Visvedevas, los dos Asvins, Maruts, las almas de los antepasados y las huestes de cantores celestiales, Yakshas, demonios y los seres perfeccionados, todos te contemplan con gran asombro. रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च | गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घा वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे ||११-२२||

11.23 Al ver Tu forma inmensurable con muchas bocas y ojos, ¡oh de brazos poderosos!, con muchos brazos, muslos y pies; con muchos vientres y temible por sus múltiples dientes, los mundos están aterrorizados e igualmente yo. रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं महाबाहो बहुबाहूरुपादम् | बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाहम् ||११-२३||

11.24 Al contemplarte, oh Vishnu, que tocas el cielo, resplandeciente en múltiples colores, con bocas abiertas y ojos inmensos e incandescentes, mi corazón se aterra; no encuentro valor ni paz. नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम् | दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो ||११-२४||

11.25 Al ver tus bocas terribles llenas de dientes, semejantes al fuego del fin cósmico, no conozco los cuatro puntos cardinales ni encuentro paz. Ten piedad, oh Señor de los dioses, oh morada del universo. दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि दृष्ट्वैव कालानलसन्निभानि | दिशो न जाने न लभे च शर्म प्रसीद देवेश जगन्निवास ||११-२५||

11.26 Todos los hijos de Dhritarashtra, junto con las huestes de reyes de la tierra, Bhishma, Drona y Karna, así como con nuestros principales guerreros. अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः सर्वे सहैवावनिपालसङ्घैः | भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः ||११-२६||

11.27 Algunos entran apresuradamente en Tus bocas con dientes terribles y aterradores de contemplar; otros se ven atrapados entre los espacios dentales, con sus cabezas pulverizadas. वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति दंष्ट्राकरालानि भयानकानि | केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु सन्दृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः ||११-२७||

11.28 Tal como muchas corrientes de ríos fluyen hacia el océano, así estos héroes del mundo de los hombres entran en Tus bocas ardientes. यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्ति | तथा तवामी नरलोकवीरा विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति ||११-२८||

11.29 As las polillas se precipitan con ímpetu hacia un fuego ardiente para su destrucción, así también estas criaturas se lanzan de prisa a tus bocas para su propia ruina. यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः | तथैव नाशाय विशन्ति लोकास्- तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः ||११-२९||

11.30 Devorador que lamas con tus bocas ardientes todos los mundos por todas partes; ¡oh Vishnú!, tus resplandores ferozmente radiantes, al llenar todo el universo, queman. लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ताल्- लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः | तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो ||११-३०||

11.31 Dime quién eres Tú de forma tan terrible; que sea para Ti mi reverencia, oh Dios Supremo: ten piedad. Deseo conocer a ese Ser original; pues no conozco tu actuar. आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद | विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम् ||११-३१||

11.32 El Señor Bienaventurado dijo: Soy el Tiempo, el destructor de los mundos ya maduro, que aquí me he puesto en acción para disolver a todos los seres. Incluso sin ti, ninguno de los guerreros dispuestos en las filas enemigas sobrevivirá. श्रीभगवानुवाच | कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः | ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः ||११-३२||

11.33 Por tanto, levántate y alcanza la fama; tras vencer a los enemigos, goza del reino próspero. Por Mí mismo ya han sido abatidos en el pasado; sé tú solo un instrumento, ¡oh Savyasācin! तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व जित्वा शत्रून् भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम् | मयैवैते निहताः पूर्वमेव निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् ||११-३३||

11.34 Drona y Bhishma, Jayadratha y Karna, así como otros valientes guerreros, ya han sido muertos por Mí; tú mata a los demás no te angusties con temor lucha y vencerás en el campo de batalla a tus enemigos. द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च कर्णं तथान्यानपि योधवीरान् | मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान् ||११-३४||

11.35 Sanjayó dijo: Al oír estas palabras de Krishna, Arjuna, con las palmas juntas y temblando, postrándose una vez más, dirigió la palabra a Krishna con voz entrecortada por el temor, inclinándose en reverencia. सञ्जय उवाच | एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी | नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य ||११-३५||

11.36 Es justo, oh Krishna, que el mundo se regocije y alegre con tu alabanza; los demonios huyen aterrados hacia todas las direcciones y todos los grupos de seres perfeccionados te rinden homenaje. अर्जुन उवाच | स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते च | रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसङ्घाः ||११-३६||

11.37 ¿Y por qué no se inclinarían ante Ti, oh Gran Alma, Tú que eres mayor que todo, la causa primordial incluso del Creador (Brahman), oh Ser Infinito, Oh Señor de los dioses, Oh Morada del universo? Eres lo imperishable, el Ser, el no-ser y Aquello que es supremo. कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन् गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे | अनन्त देवेश जगन्निवास त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत् ||११-३७||

11.38 Tú eres el Dios primordial, el Purusha antiguo, la suprema morada de este universo; Tú conocedor y lo conocido, y la morada suprema. Por Ti está pervadido todo el universo, ¡oh Ser de formas infinitas! त्वमादिदेवः पुरुषः पुराणस्- त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् | वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम त्वया ततं विश्वमनन्तरूप ||११-३८||

11.39 Tú eres Vayu, Yama, Agni, Varuna, la luna, el Creador y el gran-abuelo. Saludos, saludos a Ti, mil veces; de nuevo, saludos, saludos a Ti. वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च | नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते ||११-३९||

11.40 Saludos a Ti por delante y por detrás; saludos a Ti en todas partes! ¡Oh Infinito! De poder ilimitado e incansable fuerza, todo lo pervades; por eso eres Todo. नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व | अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः ||११-४०||

11.41 Lo que he dicho con presunción por descuido o por amor, dirigiéndome a Ti como ¡Oh Krishna!, ¡Oh Yadava!, ¡Oh amigo!, considerándote meramente un amigo sin conocer Tu grandeza. सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे कृष्ण हे यादव हे सखेति | अजानता महिमानं तवेदं मया प्रमादात्प्रणयेन वापि ||११-४१||

11.42 En cualquier modo en que te haya ofendido por broma, ya sea jugando, descansando, sentado o comiendo, cuando estoy solo contigo, oh Krishna, o en compañía; a ti, ¡oh Insondable!, te suplico me perdones. यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि विहारशय्यासनभोजनेषु | एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम् ||११-४२||

11.43 Tú eres el Padre de este mundo móvil e inmóvil; Tú eres digno de adoración en todo el universo y el Guru más grande. No existe nadie igual a Ti, ni superior a Ti; ¿cómo podría haber otro comparable a Ti con poder inigualable en los tres mundos? पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान् | न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव ||११-४३||

11.44 Por tanto, postrado y con el cuerpo inclinado en reverencia, imploro Tu perdón, oh Señor digno de adoración; así como un padre perdonaría a su hijo, o un amigo a otro amigo, o un amante a su amada, Tú, oh Dios, debes también perdonarme. तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम् | पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम् ||११-४४||

11.45 Me deleito al ver lo nunca antes visto; sin embargo, mi mente se conmueve por el temor. Muestra solo esa forma anterior, oh Dios; ten piedad, oh Señor de los dioses, oh Morada del universo. अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे | तदेव मे दर्शय देव रूपं प्रसीद देवेश जगन्निवास ||११-४५||

11.46 Deseo verte como antes: con la corona en la cabeza y el mazo en mano, sosteniendo el disco; solo en tu forma anterior de cuatro brazos, ¡oh, mil-brazado, Forma Cósmica! किरीटिनं गदिनं चक्रहस्तं इच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव | तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते ||११-४६||

11.47 El Señor Bienaventurado dijo: ¡Oh Arjuna!, por Mi gracia se te ha mostrado esta forma suprema mediante mi propio poder yogui; resplandeciente, primordial e infinita, ninguna otra persona que tú ha visto jamás antes esta forma mía. श्रीभगवानुवाच | मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं रूपं परं दर्शितमात्मयोगात् | तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम् ||११-४७||

11.48 Ni por el estudio de los Vedas y sacrificios, ni por donaciones, ni por rituales, ni por austeridades severas puedo ser visto en esta forma en el mundo humano por nadie más que tú, ¡oh gran héroe de los Kurus! न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानैर्- न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः | एवंरूपः शक्य अहं नृलोके द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर ||११-४८||

11.49 No temas ni te desmayes al contemplar esta forma terrible mía; disipado tu temor y con el corazón lleno de alegría, contempla ahora nuevamente mi antigua forma. मा ते व्यथा मा च विमूढभावो दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम् | व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य ||११-४९||

11.50 Sanjayó dijo: Así habiendo hablado a Arjuna, Vāsudeva mostró nuevamente Su propia forma; y el Gran Alma, asumiendo de nuevo su forma serena, consoló al atemorizado. सञ्जय उवाच | इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः | आश्वासयामास च भीतमेनं भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा ||११-५०||

11.51 Arjuna dijo: Al ver esta forma humana tuya, oh Krishna amable, ahora he recobrado mi compostura y he vuelto a mi propia naturaleza. अर्जुन उवाच | दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन | इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः ||११-५१||

11.52 El Señor Bienaventurado dijo: Difícil es de ver esta forma Mía que has contemplado; incluso los dioses anhelan siempre contemplarla. श्रीभगवानुवाच | सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम | देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः ||११-५२||

11.53 Ni por los Vedas ni por la austeridad, ni por dones, ni por sacrificios puedo ser visto en esta forma como Me has visto Tú. नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया | शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ||११-५३||

11.54 Pero solo por medio de una devoción sin otra alternativa puedo ser conocido, visto en su verdad y también alcanzado, ¡oh Arjuna!, yo que soy tal. भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोऽर्जुन | ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परन्तप ||११-५४||

11.55 Aquel que realiza todas las acciones para Mí, quien Me considera como el Supremo, quien es devoto de Mí, libre de apego y sin enemistad hacia ningún ser, ese llega a Mí, ¡oh Pāṇḍava! मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः | निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव ||११-५५||